Trang chủ

Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội

Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội

.

Thưởng trà

Thú pha trà với thú thưởng trà không những tương đương với nhau mà còn có mối liên hệ hữu cơ. Trong truyền thuyết, chúa Trịnh Sâm rất yêu trà và ông thường tự tay pha trà cho mình uống. Ông rất tâm đắc với câu “trà nô tửu tướng”; tức là người uống rượu có phong cách như vị tướng, còn người uống trà phải có phong thái điềm đạm, khiêm tốn như một người nô bộc giỏi giang. Và người uống trà nên tự tay mình pha trà để thấy hết cái phong nhã và vị thơm khi thưởng thức trà.

Người Hà Nội sành trà không thích người khác pha trà cho mình. Ngày xưa các cụ chỉ dùng những người hầu trà nhiều nhất đến mức gẩy than trong hỏa lò. Còn tất cả mọi công đoạn phải tự tay mình làm thì mới hợp với khẩu vị thưởng thức của bản thân.

Nhưng hiện nay, phần vì đối tượng thưởng trà đã khác xưa hoàn toàn, phần vì sức ép về thời gian khiến cho mọi việc đều trở nên đơn giản hóa. Việc thưởng trà cũng đã giản lược đi rất nhiều.

Đối tượng thưởng trà

Đối tượng thưởng trà của người Hà Nội hiện nay là tất cả những người sống trên địa bàn Hà Nội (tính đến trước tháng 8 năm 2008).

Theo quan sát của chúng tôi tại một số quán trà nổi tiếng ở Hà Nội số lượng giới trẻ đến quán thưởng trà ngày càng đông. Nhất là những dịp cuối tuần hoặc ngày lễ nào đó trong năm thì phần lớn các quán trà đều kín chỗ.

Theo kết quả của 150 phiếu điều tra phát tại Hiên Trà Trường Xuân thu về được như sau:

Về đối tượng

• Người già : 28 phiếu chiếm 18.7%

• Trung niên: 47 phiếu chiếm 31.3%

• Người trẻ: 75 phiếu chiếm 50%

Như vậy chúng ta thấy rằng số lượng giới trẻ tuổi đến Hiên Trà Trường Xuân ngày càng nhiều. Khi hỏi chuyện thì thấy rằng rất nhiều người trong số họ có những hiểu biết về kiến thức . Đây là một tín hiệu cho sự khởi sắc của nền văn hóa trà Việt nói chung và văn hóa thưởng trà của người Hà Nội nói riêng.

Trong số những bạn trẻ đến thưởng trà tại Hiên Trà Trường Xuân phần lớn đều là học sinh, sinh viện hoặc những người mới ra trường đi làm. Đối tượng người trẻ là những khách thường xuyên đến quán nhất.

Bên cạnh những đối tượng đã nêu thì có đối tượng là người nước ngoài đến với Hiên Trà Trường Xuân cũng rất nhiều. Họ là những người ở nước ngoài sang Việt Nam du lịch hoặc những người làm việc tại Hà Nội. Nhưng phần lớn những người nước ngoài đến với Hiên Trà là những du khách vì họ được giới thiệu bởi các phương tiện thông tin đại chúng về một Hiên Trà Trường Xuân – quán trà truyền thống còn sót lại trên đất Hà Thành thời điểm hiện nay [trước năm 2008].

Với mỗi nhóm đối tượng đến với quán trà lại có những sở thích và thói quen thưởng thức các loại trà khác nhau. Đối với những người nước ngoài đến với Hiên Trà Trường Xuân phải đến 70% số người này thích thưởng thức trà bổ dưỡng. Người lớn tuổi thích thưởng trà mộc, trung niên và người trẻ thích thưởng trà ướp hương. Nam giới thường thích uống trà chát [trà mộc], phụ nữ lại thích uống trà bổ dưỡng,…

Không gian thưởng trà

Nếu như ngày xưa các cụ chuộng thưởng trà tại gia với những bàn trà đặt ở những không gian thoáng đãng có cây cảnh, chim cảnh để vừa thưởng trà vừa giao hòa lòng mình với thiên nhiên. Nhưng ngày nay, không gian tại các gia đình ở Hà Nội bị thu hẹp đi rất nhiều. Chỉ còn rất ít những gia đình dành một khoảng sân nhỏ để đặt bàn trà. Phần lớn nhu cầu không gian thưởng trà được lựa chọn là các quán trà. Cũng bởi một phần tại các quán trà sẽ phục vụ rất nhiều loại trà phù hợp với sở thích riêng của mỗi người, mỗi lứa tuổi. Ngoài ra, đến với các quán trà người ta có thể gặp những người cùng chung sở thích nói chuyện, đàm đạo về một lĩnh vực nào đó.

Mục đích của cuộc thưởng trà sẽ quyết định đến không gian thưởng trà nhất định. Muốn có một không gian yên tĩnh để đàm phán công việc hay ngồi nghe tiếng nhạc du dương khi lòng đang chống chếnh, quán trà sẽ là địa điểm chúng ta nghĩ đến trong lúc này.

Ngoài ra thời điểm thưởng trà cũng là yếu tố quyết định đến không gian thưởng trà. Những người Hà Nội hoài cổ thường thích dậy từ sáng sớm tinh mơ ngồi thưởng trà độc ẩm để ngắm cảnh đất trời khi đang còn yên tĩnh chưa bị tiếng xe máy, ô tô và khói bụi phá tan sự yên tĩnh. Và thời điểm thưởng trà này dù muốn hay không thì chúng ta cũng không thể ra quán thưởng trà được. Thời điểm buổi chiều sau khi tan sở hoặc buổi tối sau bữa ăn mọi người sẽ muốn ngồi lại bên nhau thưởng thức ấm trà nóng cùng gia đình người thân hoặc bạn bè.

Theo kết quả khảo sát tại Hiên Trà Trường Xuân chúng tôi có những kết quả như sau:

Thông qua kết quả khảo sát chúng ta thấy được nhu cầu về không gian thưởng trà giữa các nhóm đối tượng là hoàn toàn khác nhau.

Nhóm người già thì thích thưởng trà tại nhà chiếm 60.7% trong tổng số 28 người được hỏi, chỉ có 32.1% là thích không gian thưởng trà tại quán. Điều này thật dễ hiểu vì người già họ là những những người sống trầm tĩnh hơn, hay có thói quen thưởng trà vào buổi sáng sớm tinh mơ hoặc đêm khuya trong những bầu không gian yên tĩnh tại gia đình.

Nhóm trung niên thì có tới 57.5% trong tổng số 47 người được hỏi thích thưởng trà tại quán trà, và có 30% thích thưởng trà tại gia. Và chỉ 8.5% người thích thưởng trà tại những không gian khác. Nhóm đối tượng này họ lựa chọn không gian là quán trà một phần vì sở thích thưởng trà nhưng phần lớn họ lựa chọn đây làm địa điểm bàn bạc về công việc. Chính vì vậy, vẫn có số lượng lớn người trong độ tuổi này lựa chọn không gian quán trà làm nơi thưởng trà.

Giới trẻ rất thích thưởng trà tại quán với số lượng 86.7% trong tổng số 75 người được hỏi. Bởi đến đây họ được gặp gỡ bạn bè cùng trang lứa, có thể nói chuyện vãn, hay tâm sự những chuyện tình cảm, cuộc sống, học hành. Đây là lứa tuổi sôi nổi nhất, nhiệt tình nhất và cũng năng động nhất nên đôi khi họ lựa chọn các quán trà cũng là để học hỏi, giao lưu những kiến thức về trà, về văn hóa đất nước.

Phương thức thưởng trà

Nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội được sinh ra và ngày càng khẳng định vị thế của mình trong văn hóa trà Việt. Về cơ bản các phương thức thưởng trà trong nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội vẫn bảo tồn vẹn nguyên những phương thức thưởng trà trong văn hóa trà Việt. Đó là những hình thức độc ẩm, đối ẩm và quần ẩm.

Thông qua kết quả khảo sát chúng tôi nhận thấy rằng tỷ lệ người già thích độc ẩm nhiều hơn so với người trung niên và giới trẻ. Với 67.9% trong tổng số phiếu được hỏi ở đối tượng người già lựa chọn phương thức độc ẩm. Riêng đối với giới trẻ và người trung niên họ lại lựa chọn cách đối ẩm và quần ẩm phù hợp vì nó phù hợp với sự sôi nổi trong tính cách của họ.

Nhưng theo như những người phục vụ ở một số quán trà tại Hà Nội chia sẻ thì những năm gần đây tỉ lệ giới trẻ đi uống trà một mình (độc ẩm) ngày càng xuất hiện nhiều hơn.

Nói tóm lại, thông qua quá trình khảo sát tại một số quán trà và đặc biệt là khảo sát bằng hệ thống bảng hỏi tại Hiên Trà Trường Xuân đã đem lại kết quả một cách khách quan về bức tranh phát triển của văn hóa thưởng trà ở Hà Nội hiện nay.

Tiểu kết chương 2

Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội hiện nay đã có những thay đổi lớn so với thời xưa, có những thứ vốn rất được nâng niu và cầu kỳ thì nay dần bị “mòn” theo thời gian. Đây cũng là điều khiến cho không ít người tâm huyết với trà Việt phải nhức lòng. Hy vọng phục dựng một nền văn hóa trà truyền thống với những nét tinh tế thể hiện diện mạo con người Hà Nội hào hoa, lịch lãm. Tuy nhiên cũng không thể không khẳng định sự phát triển đa dạng của văn hóa trà Hà Nội hiện nay. Một bức tranh đa màu sắc, nhưng những “gam màu dân tộc” đang nhạt dần đi thay vào đó là những gam màu của phong cách trà ngoại nhập. Điều này cũng đáng phải quan tâm và chú ý. Bởi chính những hình ảnh ngoại nhập này sẽ lấn át, thay thế dần trong tâm thức những người dân đất Việt. Thật tai hại nếu như những thức uống nhanh chóng trong những cốc giấy, cốc nhựa dùng một lần dần chiếm lĩnh thị trường và khiến cho người ta lãng quên những búp trà quý giá mà các cụ xưa luôn nâng niu trân trọng.

Chúng ta phải nhìn nhận khách quan về một hiện trạng hiện nay đó là đi khắp các tuyến phố trên địa bàn thành phố Hà Nội, thật khó có thể tìm ra một quán trà vẫn giữ được nét truyền thống như Hiên Trà Trường Xuân, Lư trà quán… Bởi sự xuất hiện của quá nhiều và áp đảo của các quán trà ngoại nhập. Thậm chí bây giờ chúng ta vào một quán cà phê cũng có thể gọi một ấm trà những chỉ là một ấm trà thường không hương vị và nhạt nhẽo đến rầu lòng. Sự tồn tại của nhiều quán trà mang phong cách khác nhau cùng tồn tại trên địa bàn thành phố Hà Nội có mặt tích cực là khiến cho việc tiếp xúc đa phương đa minh được tốt hơn nhưng cũng vì thế mà tạo nên sự lai căng, hỗn tạp, làm nhiều người không biết đâu là trà truyền thống đâu là trà ngoại lai. Và điều này đã làm cho không ít người thực tâm với trà phải xót xa, trăn trở.

Tuy nhiên, sự thay đổi diện mạo văn hóa trà Hà Nội là một sự thay đổi tất yếu không tránh khỏi, để bảo lưu được những giá trị tốt đẹp và tinh tế ấy cần có nhiều hơn nữa những tấm lòng, những trái tim tâm huyết với trà Việt mà đỉnh cao là văn hóa thưởng trà của người Hà Nội. Chúng ta có quyền tin tưởng vào một tương lai phát triển của nền văn hóa trà Việt vì đến thời điểm hiện tại thế hệ trẻ Việt Nam nói chung, giới trẻ Hà Nội nói riêng đã có nhiều người với vốn kiến thức hiểu biết sâu rộng và tâm huyết chân thành với trà.

– Hết –

Trang: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Các bài viết khác

Đóng

Menu

Danh mục

Chuyên đề